
Kannski fara góðir borðsiðir einfaldlega aldrei úr tísku
Í bókinni Culture Builders: A Historical Anthropology of Middle-Class Life er rakin tilurð og sjálfsmynd sænskrar borgarastéttar á nítjándu öld. Höfundarnir, Orvar Löfgren og Jonas Frykman, skoða hvernig hversdagslegir siðir – klæðaburður, heimilishald, frítími og ekki síst borðsiðir – urðu að mikilvægu menningarlegu auðkenni millistéttarinnar.
Orvar Löfgren bendir á að kunnátta í borðsiðum hafi veitt fólki ákveðið öryggi: maður vissi hvaða gaffal skyldi nota í hvaða rétt, hvernig ætti að skála og hvernig bæri almennt að hegða sér við matarborðið. Þessi þekking var ekki smávægileg; hún var tákn um menningarlegt læsi og félagslega stöðu.
— BORÐSIÐIR/KURTEISI — GÖMUL RÁÐ — SVÍÞJÓÐ —
.
„Við matarborðið sást hverjir kunnu sig og hverjir ekki, hverjir komu úr ‘góðum’ fjölskyldum og höfðu hlotið mannsæmandi uppeldi – og hverjir stóðu utan þess heims,“ mætti draga saman kjarna umfjöllunarinnar.
Í bókinni er einnig sýnt hvernig borðsiðir voru lærðir, æfðir og jafnvel vaktaðir – sérstaklega í uppeldi barna – og hvernig þeir tengdust hugmyndum um sjálfsaga, virðingu og reglufestu. Borðið var ekki aðeins staður til að nærast, heldur eins konar svið þar sem borgaraleg gildi voru sýnd og endurtekin dag eftir dag.
Þótt hér sé fjallað um siði sænskrar millistéttar fyrir meira en öld síðan, er ekki laust við að þessi hugsunarháttur lifi áfram. Enn í dag sendir framkoma við matarborð – meðvituð eða ómeðvituð – skilaboð um uppeldi, menningu og aðlögun.
Kannski fara góðir borðsiðir einfaldlega aldrei úr tísku.
Orvar Löfgren (f. 1943) er sænskur þjóðfræðingur og prófessor emeritus, þekktur fyrir skrif sín um hversdagsmenningu, þjóðernishugmyndir og neyslu – og fyrir að sýna hvernig smáatriði daglegs lífs endurspegla stærri samfélagslegar breytingar.
— BORÐSIÐIR/KURTEISI — GÖMUL RÁÐ — SVÍÞJÓÐ —
.

